Wat doet een curriculumcommissie?

1 februari 2018
  • Wat is een curriculumcommissie?
  • Waarom hebben opleidingen een curriculumcommissie?
  • Hoe werkt een curriculumcommissie?
  • Wie kan helpen?
  • Verder lezen?

Wat is een curriculumcommissie?

Een curriculumcommissie coördineert en draagt zorg voor de uitvoering van curriculumontwikkeling, namelijk de analyse, ontwerp, ontwikkeling, implementatie en evaluatie. Hierbij horen activiteiten zoals het:

• Bewaken van de samenhang van programmaonderdelen en toetsing, de opbouw van inhouden en de variatie aan werkvormen;
• Bijsturen van het curriculum op basis van periodieke en jaarlijkse evaluaties;
• Bewaken van de actualiteit van het curriculum;
• Integreren van nieuwe onderdelen in het curriculum;
• Verzamelen, integreren en reguleren van initiatieven van studenten, werkveld, docenten, of het opleidingsmanagement voor curriculumontwikkeling;
• Uitzetten van ontwerpopdrachten aan blokteams;
• Bijdragen aan het scholingsprogramma voor docenten;
• Adviseren van teamleiders en directeuren in het opleidingsbeleid.

Een curriculumcommissie bestaat uit drie tot vijf docenten, al dan niet aangevuld met een student of een werkveldvertegenwoordiger. Als een opleiding een onderwijskundig medewerker heeft, is deze doorgaans lid van de curriculumcommissie. Eén lid is de voorzitter. De curriculumcommissie legt verantwoording af aan het opleidingsmanagement die een sturende rol heeft in curriculumontwikkeling (bijvoorbeeld directeur en teamleider). De voorzitter heeft een coördinerende rol bij curriculumontwikkeling, de curriculumcommissie een uitvoerende rol. Dit is samengevat in onderstaand figuur:

Een curriculumcommissie is een belangrijke spil in de opleiding, maar een wettelijk kader hiervoor bestaat niet. Hoe een curriculumcommissie precies gepositioneerd wordt, verschilt daarom per opleiding. Een curriculumcommissie werkt bijvoorbeeld samen met kwaliteitszorg in de kwaliteitsbewaking, stemt curriculumontwikkelingen af met de opleidingscommissie, overlegt met de examencommissie over de inhoud van de Onderwijs en Examen Regeling (OER). Verder draagt ze zorg voor de inhoud van het toetsplan, monitort de uitvoering van het toetsplan door de toetscommissie, heeft contact met de werkveldcommissie over de curriculumontwikkeling. Daarnaast betrekt ze docenten en studenten bij curriculumontwikkeling, zoals in inhoudelijke aansturing van ontwerpteams, blokteams, jaarteams, domeinen en vakgroepen. Vaak vinden de werkzaamheden van een curriculumcommissie ook in nauwe samenwerking met een lector van de opleiding of faculteit plaats.

Waarom hebben opleidingen een curriculumcommissie?

Opleidingen hebben een curriculumcommissie omdat curriculumontwikkeling een complexer aangelegenheid is geworden. Het komt zelden voor dat een individuele docent een curriculumwijziging eigenhandig kan doorvoeren. Dit komt omdat de beoogde eindkwalificaties van opleidingen in de vorm van competenties staan omschreven, waarbij sprake is van integrale benadering van kennis, vaardigheden, attitude en persoonsvorming. Ook zijn vakinhouden multidisciplinair geïntegreerd in competenties. Bovendien is het belang van toepassing in de praktijk en onderzoeksvaardigheden toegenomen in de eindkwalificaties, waardoor inhoud, handelen en reflectie met elkaar verweven zijn. Door deze ontwikkelingen dienen onderwijseenheden in curricula steeds meer in samenhang te worden ontworpen, uitgevoerd en geëvalueerd. Er is behoefte ontstaan aan een curriculumcommissie die de curriculumontwikkeling coördineert en zorg draagt voor de uitvoering, teneinde die samenhang te borgen.

Daarnaast hebben opleidingen te maken met steeds veranderende beroepseisen. Een orgaan zoals de curriculumcommissie monitort die ontwikkelingen en zorgt dat de opleiding actueel is. Voor het verduurzamen van vernieuwingen en het bevorderen van enige stabiliteit in de opleiding waakt de commisie ervoor dat niet voor iedere trend een curriculumverandering wordt doorgevoerd. Een curriculumcommissie adviseert het opleidingsmanagement in wanneer het wel en niet nodig is om een curriculumverandering door te voeren.

Tot slot worden landelijke of Europese beroepskwalificaties vertaald naar de specifieke opleiding. Opleidingen voor hetzelfde beroep of beroepenveld zijn landelijk verenigd in een orgaan dat onder meer de gezamenlijke eindtermen vaststelt. Die eindtermen kunnen heel abstract zijn en/of heel erg uitgebreid. Een curriculumcommissie kan deze concretiseren of hierin keuzes maken, bijvoorbeeld in de analysefase van curriculumontwikkeling.

Hoe werkt de curriculumcommissie?

Een curriculumcommissie coördineert en draagt zorg voor de uitvoering van de fasen van curriculumontwikkeling. Curriculumontwikkeling vindt plaats op drie niveaus, zoals weergegeven in onderstaande figuur:

 

Voorbeelden van activiteiten van een curriculumcommissie in het curriculumontwerp zijn: het analyseren van de beroepseisen, het ontwikkelen van een visie, het concretiseren van de eindkwalificaties, het bepalen van de opleidingsdidactiek, het ontwikkelen van een toetsvisie, het vaststellen van de curriculumopbouw en de verdeling van de EC’s per periode. De gemaakte keuzes worden vastgelegd in een blauwdruk. Voor de ontwikkeling hiervan kan een curriculumcommissie samen met het opleidingsmanagement studiedagen, denktanks en refereersessies organiseren waar docenten, externe deskundigen, werkveldvertegenwoordigers en studenten aan deelnemen.

Bij het blokontwerp heeft de curriculumcommissie een coördinerende rol en hier horen activiteiten bij zoals, het kiezen van instructiemodellen, het opstellen van ontwerpopdrachten voor blokontwerpteams en het evalueren van blokontwerpproducten. Soms nemen leden van curriculumcommissies deel aan blokontwerpteams om de implementatie van de uitgangspunten te borgen en te evalueren. Ook kan de curriculumcommissie scholing organiseren in het gebruiken van gekozen instructiemodellen voor blokontwerp, zoals het 4C/ID-model.

In het lesontwerp is de curriculumcommissie meer op afstand betrokken, bijvoorbeeld als adviseur bij ontwerpvragen. Hier nemen blokteams een meer coördinerende rol op zich. Ter ondersteuning van de implementatie kan de curriculumcommissie studiedagen en trainingen organiseren die docenten in het lesontwerp en de uitvoering ervan ondersteunen, zoals het gebruiken van digitale leermiddelen en het leiden van onderwijsgroepen.

In dit artikel is beschreven dat een curriculumcommissie alle fasen van curriculumontwikkeling coördineert en zorg draagt voor de uitvoering ervan. Vanwege de complexiteit van curriculumontwikkeling is een curriculumcommissie een belangrijk onderdeel van de organisatiestructuur van een opleiding.

Wie kan helpen?

Dit artikel kwam tot stand op basis van interviews met Marianne Pauwels (Dienst O&O), Margriet Geurden (opleiding Management en Recht) en Yolande Nelissen (opleiding Fysiotherapie).

Verder lezen?

Er is weinig wetenschappelijk onderzoek te vinden naar het functioneren van curriculumcommissies in het hoger onderwijs. Gebruikte zoektermen: curriculum commissie, curriculum committee en program committee in higher education.

Valcke, M. (2010). Onderwijskunde als ontwerpwetenschap: Een inleiding voor ontwikkelaars van instructie en voor toekomstige leerkrachten. Houten: Terra-Lannoo.

Dit is een handboek over het ontwikkelen van een visie op leren en instructie en de gevolgen daarvan voor het ontwerpen van leeromgevingen. Hoofdstuk 9 beschrijft bijvoorbeeld curriculumontwerp en hoofdstuk 8 gaat in op instructiemodellen te gebruiken voor blokontwerp.

Van den Akker, J. (2009). Leerplan in ontwikkeling. Enschede: SLO. Hier te raadplegen.

In dit boek wordt curriculumontwikkeling beschreven.

Wolf, P. (2007). A model for facilitating curriculum development in higher education: A faculty-driven, data-informed, and educational developer–supported approach. New directions for Teaching and Learning, 2007(112), 15-20.

De auteur schetst in dit artikel het totale proces van curriculumontwikkeling, begeleid door een dienst Teaching Support Services. Samenwerking in curriculumontwikkeling staat centraal, hoewel niet specifiek vanuit de curriculumcommissie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *