Wat is er nodig voor een goed afstudeerprogramma?

17 juli 2017
  • Waarom kijken we naar de kwaliteit van de hele opleiding?
  • Hoe ontwerp je een afstudeerprogramma?
  • Wat levert het op?
  • Verder lezen?

Waarom kijken we naar de kwaliteit van de hele opleiding?

Net als elke toets is een eindwerkstuk van een opleiding een momentopname en heeft altijd iets van willekeur. Bij het beoordelen of een student voldoende competenties heeft opgedaan om een hbo-diploma te ontvangen, wil je die willekeur zo veel mogelijk uitsluiten. Een sterk afstudeerprogramma levert dan goede diensten. Een afstudeerprogramma is een samenhangend geheel van toetsen die gezamenlijk het eindniveau van de student aantonen. Het verankert vanuit verschillende invalshoeken wat studenten moeten laten zien om als beroepsbekwaam te worden beoordeeld. Het uitspreken van een adequaat oordeel over beroepsbekwaamheid kan daarom nooit alleen op basis van een goed afstudeerwerkstuk. Zeker voor studenten die uit het werkveld in de opleiding komen. De kwaliteit van verworven competenties ontstaat door verbanden tussen onderdelen van het curriculum zichtbaar te maken, zowel voor de studenten als voor de opleiders en toekomstige werkgevers. Het aangeven van deze verbanden in het curriculum gaat niet van vandaag op morgen en het vormgeven van deze verbanden in het curriculum brengt een intensief veranderingsproces op gang. Het implementeren van veranderingen is nog niet zo evident. Hiervoor is een zekere balans in de organisatie nodig voor wat betreft zes kernaspecten, ook wel bouwstenen genoemd. Wanneer 1 van de kernaspecten ontbreekt roept dit gevoelens van ongenoegen op. Aan de hand van onderstaand schema kun je de ongenoegens plaatsen en wordt ook meteen duidelijk waaraan de opleiding moet werken om weer in balans te komen.

Figuur 1. Bouwstenen van groei en verandering (Nieuwenhuis, 2010).

Het hbo-niveau wordt vastgesteld aan de hand van eisen uit landelijk opleidingsoverleg, in samenspraak met werkveldvertegenwoordigers en op basis van internationale afspraken over het competentie niveau. De curriculum commissie, de examen commissie van een opleiding, de toets commissie en de werkveld commissie zoeken naar een balans in de dingen die wel en niet in het curriculum horen. Daarnaast zorgen zij in samenspraak met het management van een opleiding voor de benodigde structuur, mensen en middelen. De emoties die dit meebrengt vragen om rust en ruimte in het veranderingsproces. En vooral ook om een gedegen diagnose van wat er mankeert.

Hoe ontwerp je een afstudeerprogramma?

Bij het ontwerp van een afstudeerprogramma hoeft niet iedereen het laatste woord te hebben. Onderzoek toont aan dat een ontwerpteam onder verantwoordelijkheid van het management voorwaardelijke is om succesvol een afstudeerprogramma te (her)ontwerpen en te implementeren. Succesfactoren voor een ontwerpteam zijn een gemengde samenstelling van kwaliteiten, een sterke wil om samen te werken met uitvoerende docenten en een betrokken management dat meedenkt en bereid is om de gewenste veranderingen in het curriculum te faciliteren.

Om een goede, integrale analyse van het afstudeerprogramma te maken kan er gebruik gemaakt worden van onderstaande conceptuele model:

Figuur 2. Conceptueel model protocol verbeteren en verantwoorden van afstuderen in het HBO 2.0 (Andriessen, Sluijsmans, Snel, & Jacobs, 2017)

De nummers bij de pijlen horen bij een set van reflectieve vragen:

  1. Wat is de visie van de opleiding op de beroepsbekwame student?
  2. Aan de hand van welke prestaties kan de beroepsbekwaamheid worden vastgesteld?
  3. Welke beroepsopdrachten leiden tot de gewenste prestaties?
  4. Wat moeten examinatoren kennen en kunnen om de prestaties te kunnen beoordelen?
  5. In hoeverre komen examinatoren tot één oordeel?
  6. In hoeverre is het beoordelingsmodel logisch afgeleid vanuit de vereisten aan de beroepsbekwaamheid en de gevraagde prestaties?
  7. In hoeverre is het beoordelingsmodel ondersteunend bij het komen tot een valide, betrouwbaar, transparant en integraal oordeel?
  8. In hoeverre zijn de randvoorwaarden aanwezig voor een goed functioneren van het afstudeerprogramma?

Bovenstaande vragen zijn gericht op het afstudeerprogramma.

Het werken aan verbetering van het afstudeerprogramma vraagt iets van de organisatie. Gericht op de bouwstenen van groei en verandering is er een set vragen gemaakt om te onderzoeken hoe de balans is in de organisatie. Hiermee kan in samenhang in kaart worden gebracht in hoeverre de randvoorwaarden aanwezig zijn voor het goed functioneren van het afstudeerprogramma.

Deze vragen zijn:

  1. Wat is onze visie op beroepsbekwaamheid en tot welke doelen dwingt ons dat? ( bouwsteen visie)
  2. Welke werkprocessen richten we in om studenten hun beroepsbekwaamheid te laten aantonen? (bouwsteen structuur)
  3. Welke leer- en werkomgeving is nodig om de visie en doelen te realiseren? (bouwsteen cultuur)
  4. Aan welke kennis en vaardigheden moeten we nog werken? (bouwsteen mensen)
  5. Welke middelen zijn nodig om de visie en doelen te realiseren? (bouwsteen middelen)
  6. Waaruit blijkt dat we onze visie en doelen hebben gerealiseerd? (bouwsteen resultaten)

Naast deze op de bouwstenen gerichte kernvragen zijn er opdrachten die helpen om voor elke opleiding een eigen verhaal te maken van het afstudeerprogramma. Dan valt het kwartje en kun je samen bepalen wat waar in het curriculum een plek moet krijgen.

Wat levert het op?

Een afstudeerprogramma is geen afvinklijstje voor studenten. En ook geen presentatie van een scriptie. Waar opleidingen flexibeler worden, toont het de totale kwalificatie voor de arbeidsmarkt of een vervolgopleiding.

De weerslag van een afstudeerprogramma is terug te vinden in de onderwijs- en examenregeling. De curriculumcommissie buigt zich verder over de invulling en uitvoering van deze regeling. Een ontwerpteam dat uit is op samenwerking tussen een ontwerpteam en docenten levert een gedeeld begrip van het totale curriculum en van de vereiste inhouden en werkvormen van de verschillende modules.

Voor de toetscommissie van de opleiding versterkt het afstudeerprogramma de kwaliteit van het beoordelingsmodel. In dit document zijn beslisregels opgenomen voor bijvoorbeeld de prestatiecriteria en de toetsprocedure.

Verder lezen?

Link naar eindrapport http://www.vereniginghogescholen.nl/system/knowledge_base/attachments/files/000/000/743/original/Vreemde_Ogen_Dwingen-Eindrapport_project_Ontwerpen_is_Mensenwerk_DEF.pdf?1492006731

In de vorm van een reisverslag is dit rapport het eindverslag van de ‘pilot protocol afstuderen’ die in opdracht van Vereniging Hogescholen is uitgevoerd. In het rapport met als titel ‘Ontwerpen is Mensenwerk’ worden de stappen van het uitgevoerde onderzoek en bijbehorende resultaten gepresenteerd. Daarnaast is er ook een reisgids, waarmee opleidingen zelf aan de slag kunnen. In deze reisgids zijn tal van opdrachten geformuleerd die opleidingen kunnen inzetten om systematisch aan de verbetering van het afstudeerprogramma te kunnen werken.

Link naar nieuwe ‘Protocol verbeteren en verantwoorden van afstuderen in het HBO 2.0’. http://www.vereniginghogescholen.nl/system/knowledge_base/attachments/files/000/000/744/original/Vreemde_Ogen_Dwingen-Protocol_Verbeteren_en_Verantwoorden_van_Afstuderen_in_het_hbo.pdf?1492006791

De term ‘protocol’ werkt wellicht misleidend. Het zijn namelijk geen voorgeschreven (gedrags)regels. Het protocol bestaat uit een conceptueel model met daarbij een aantal richtvragen. Het doel van deze vragen is aanzetten tot reflectie over hoe opleidingen hun afstudeerprogramma regelen in de opleiding, wat is hun visie op de professional? En hoe hebben opleidingen hun programma ingericht om deze professional daadwerkelijk ‘af te kunnen leveren’ aan de praktijk. Het conceptueel model maakt duidelijk hoe de verschillende factoren met elkaar in verbinding staan om tot een goed afstudeerprogramma te komen.

Algemene link naar thema pagina http://www.vereniginghogescholen.nl/kennisbank/thema-s-en-subthema-s/artikelen/project-protocol-afstuderen

Op deze thema pagina van Vereniging Hogescholen staan bovenstaande rapporten. Daarnaast is er beeldverslag gemaakt waarin deelnemende opleidingen de meerwaarde van deelname aan het progamma toelichten. Tevens kan hier een handreiking worden gedownload die opleidingen kunnen gebruiken bij het maken van een herontwerp en is er achtergrondinformatie beschikbaar.

Overige bronnen

Nieuwenhuis, M. (2010). The Art of Management. Marcel Nieuwenhuis. Retrieved from http://www.the-art.nl/

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *